Na sluiting van Muladares in de Pyreneeën:
Gieren vallen dood van de honger
Door: Bert de Jong, gepubliceerd op 7 april 2007 in het Noordhollands Dagblad,
Haarlems Dagblad, Leids Dagblad, Gooi- en Eemlander.
In 2000 waren er nog een slordige 200 zogeheten 'Muladares'. Vaste plekken in de omgeving van dorpen, waar de
veehouders hun dode beesten neer konden leggen. De gieren ruimden ze op. Deze voerplaatsen zijn allemaal gesloten.
De gevolgen zijn rampzalig. Kees Woutersen is er woedend over. De ex-Alkmaarder woont in Huesca, schreef een
handvol boeken over flora en fauna in de Pyreneeën, en runt een reisorganisatie gespecialiseerd in natuurtrips. Hij
vertelt: ,,In de Riglos, onderdeel van de Aragonese Pyreneeën, broedden vijf jaar geleden 92 paar vale gieren, die 58
jongen groot brachten. Dit jaar doen slechts 40 paar een broedpoging, zonder succes. Ze zijn te zwak om eieren te
leggen. Een andere broedkolonie, bij Guara, telde in 1999 nog 89 broedparen met 75 groot gebrachte jongen. Dit
voorjaar telde ik 15 broedparen, zonder jongen.'' Twee voorbeelden die de ernst van de situatie illustreren.
Koloniebroeders
Gieren zijn de favoriete vogels van Woutersen. ,,Weet je dat ze honderden kilometers per dag af kunnen leggen om
aan voedsel te komen, en dat ze een kadaver in luttele minuten tot op het bot kaal vreten? Het zijn bovendien
koloniebroeders. Dat maakt ze voor mij extra interessant. In Nederland was ik gespecialiseerd in meeuwen, eveneens
koloniebroeders.'' Woutersen schreef een boek over meeuwen die in Alkmaar op daken gingen broeden na de komst
van vossen naar de duinen.
Samen met de boeren in Aragon knokt Woutersen nu voor heropening van de Muladares. ,,Dankzij die voerplekken
kwamen de boeren op een goedkope wijze van hun dode vee af, met name schapen. Die voerplekken zijn vaak
eeuwenoud. Op het platteland had vrijwel ieder dorp er eentje.'' En de gieren waren verzekerd van voldoende voedsel.
Een mooi staaltje samenwerking. Hoe anders is de situatie thans. Kees verhaalt over door honger verzwakte vale
gieren, die niet eens meer kunnen vliegen. Die zich eenvoudig laten vangen. Ze worden in vogelopvangcentra
opgelapt. De vogels na het revalideren weer loslaten heeft op dit moment echter geen zin, gelet op de
voedselschaarste.
De voor de gieren fatale Aragonese wet is een uitvloeisel van aangescherpte Europese regelgeving inzake het
voorkomen van besmettelijke veeziekten. Zonder enige vorm van inspraak of overleg met natuurorganisaties en de
boeren zijn de Brusselse directieven in Aragon vertaald in een regionale wet, die volgens Woutersen veel strenger is
dan noodzakelijk. ,,Het had best anders gekund, Europa laat daar ruimte voor. In dat geval moet 4 procent van de
kadavers die naar Muladares gaan getest worden op besmettelijke veeziekten. Worden die niet aangetroffen, dan
kunnen de voerplaatsen gewoon open blijven. Voor die aanpak is bijvoorbeeld gekozen in een andere Spaanse regio,
Rioja.'' De deur voor de voerplaatsen is door Brussel bewust op een kier gelaten, omdat de meeste aasetende
roofvogels in Europa ernstig worden bedreigd. Naast vale gieren gaat het onder andere om aasgieren, lammergieren,
rode en zwarte wouw. Brussel steekt miljoenen euro's in programma's voor bescherming en herintroductie van deze
roofvogels.
Over de besluitvorming in de Pyreneeën regio velt Woutersen een hard oordeel. ,,Het regionale politieke systeem wordt
gekenmerkt door arrogantie en vriendjespolitiek. Dat zou in Nederland niet meer kunnen.'' Er is in 2005 een bedrijf
opgericht voor het ophalen en verwerken van dood vee. Die firma heeft een monopolie. Boeren mogen alleen met dat
bedrijf zaken te doen, er is geen concurrentie. ,,Ze kunnen zich tegen de ophaal- en verwerkingskosten verzekeren
voor 18 euro per schaap per jaar. In Aragon levert dat 40 miljoen euro premiegeld per jaar op. Ik vrees dat een flink
d e
e l in de zakken van de politieke elite verdwijnt.''
Boeren zijn mordicus tegen de wet, ze vrezen scherpe verhoging van de premies. Toch durven ze geen kadavers meer
in het land te laten liggen. ,,Er is veldpolitie die streng controleert. Hangt er ergens een wolk uitgehongerde gieren
boven het land, dan weten de agenten dat er beneden een kadaver ligt. De boer krijgt een rechtszaak aan de broek,''
aldus Woutersen. Hongerige gieren storten zich de laatste tijd wanhopig op nog levend vee. ,,Er zijn inmiddels
honderden schapen gedood. Er gaat geen week voorbij zonder aanvallen. Bij één boer stortte een groep vale gieren
zich bij de boerderij op een nageboorte van een schaap. De schaapskudde bevond zich in een door hekken omgeven
kraal, de dieren raakten hevig in de stress. Gieren zijn met een vleugelspanwijdte van 2,5 meter ook imponerende
vogels. In de kraal kwamen door de paniek in één keer 300 schapen om het leven. Ze drukten elkaar dood.''
De gierenmisère komt op een moment dat het deze vogels juist weer beter ging in Spanje. Tachtig procent van de
Europese vale gieren leeft op het Iberisch schiereiland. Aragon fungeert als bolwerk voor deze aaseters. Ze spelen als
opruimers een essentiële rol in de natuur en genieten volledige bescherming. Vale gieren uit Aragon worden gebruikt in
verschillende herintroductieprogramma's, onder andere in de Alpen. Deze projectvogels zijn tijdens zwerftochten af en
toe ook een poosje te gast in Nederland.
Verdomhoekje
Aasetende roofvogels zaten in Spanje heel lang in het verdomhoekje. Zo legden Spaanse boeren tot ver in de jaren
zeventig van de vorige eeuw massaal aas uit, besprenkeld met het zeer giftige strychnine. Niet om gieren te doden,
het ging in de eerste plaats om wolven uit te roeien. Maar gieren aten er ook van en stierven. Hoewel minder dan
voorheen wordt er overigens nog steeds giftig aas uitgelegd, nu gericht op het doden van vossen en verwilderde
honden, weer met gieren als onbedoelde slachtoffers. Een kwart eeuw geleden waren er nog slechts enkele duizenden
gieren over. Bescherming en vermindering van de gifpraktijken leidden tot een opmerkelijk herstel. De Spaanse
populatie vale gieren werd recent op 22.000 broedparen geschat. Woutersen weet zich in de strijd voor heropening van
de Muladares gesteund door een aantal Spaanse natuurbeschermers, en door de bergboeren en hun schaapskuddes.
Ook die willen terug naar de oude situatie.
Hoe nu verder? Woutersen: ,,Onze strategie is gericht op Brussel. Dáár moet de oplossing vandaan komen. Het kan
toch niet zo zijn dat de EU de regionale overheid in de Pyreneeën ongemoeid laat, als hun kostbare
natuurbeschermingsprogramma's gefrustreerd worden.''